Izba Lordów

Wielka Brytania

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Wielkiej Brytanii Ustrój polityczny Common law Parlament Izba Gmin Przewodniczący Harriet Harman Spiker Michael Martin Izba Lordów Przewodnicząca Lady Ashton Monarcha Elżbieta II Kolejność precedencji Wspólnota Narodów Premier Gordon Brown Tajna Rada Gabinet Rząd Gordona Browna Gabinet cieni Sądownictwo Podział administracyjny Część składowa Polityka Szkocji Partie polityczne Wybory parlamentarne Polityka zagraniczna Wikiprojekt Polityka

Pałac Westminsterski, siedziba Izby Lordów

Izba Lordów (ang. House of Lords) – izba wyższa dwuizbowego parlamentu brytyjskiego, który oprócz tego składa się też z Izby Gmin i Suwerena (panującej rodziny królewskiej). Nie jest to ciało wybieralne, lecz jego skład i struktura jest uwarunkowana wielowiekową tradycją.

Pełna, oficjalna nazwa Izby Lordów to: "The Right Honourable The Lords Spiritual and Temporal of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in Parliament Assembled". Izba Lordów, podobnie jak Izba Gmin spotyka się w Pałacu Westminsterskim. Jej obrady plenarne odbywają się w tzw. czerwonej sali (obrady Izby Gmin odbywają się w sali zielonej).

[edytuj] Skład i funkcje

Aktualnie Izba Lordów składa się z 738^[1] parów duchownych i świeckich, potocznie zwanych lordami.

Lordowie duchowni (ang. Lords Spiritual) to najwyżsi hierarchowie Kościoła anglikańskiego, którzy zasiadają w Izbie tak długo, jak długo sprawują swoje funkcje kościelne (wiryliści). Obecnie zasiada w Izbie 26 lordów duchownych.

Lordowie świeccy (ang. Lords Temporal) pełnią swoją funkcję dożywotnio, chyba że Izba odbierze im tytuł lordowski. W grupie lordów świeckich wyróżnia się:

• 92 parów dziedzicznych (ang. hereditary peers), z których 90 jest obecnie wyłanianych w procedurze określonej przez House of Lords Act 1999^[2] i wydane na tej podstawie akty wykonawcze, natomiast dwóch lordów zasiada z racji piastowania dziedzicznych urzędów królewskich, związanych z funkcjonowaniem Parlamentu Zjednoczonego Królestwa: Lorda Wielkiego Szambelana - będącego reprezentantem suwerena w Izbie Lordów, oraz Lorda Marszałka - odpowiedzialnego za ceremonie, w szczególności koronację oraz otwarcie Parlamentu;
• 12 parów prawa (ang. Lords of Appeal in Ordinary, law lords), którzy są powoływani przez monarchę na wniosek premiera i realizują kompetencje sądowe Izby Lordów;
• 618 parów dożywotnich (ang. life peers), z których 14 to parowie prawa, którzy w związku z osiągnięciem wieku 70 lat zaprzestali wykonywania funkcji sędziowskich, reszta zaś została powołana przez monarchę na wniosek premiera w oparciu o Life Peerages Act 1958^[3], zazwyczaj spośród zaufanych polityków danej partii, ale także osób wyróżniających się w życiu publicznym bez określonej przynależności partyjnej, jak również byłych premierów i speakerów Izby Gmin.

Izba Lordów pełni obecnie rolę ciała opiniującego ustawy uchwalane przez Izbę Gmin (bez prawa weta ostatecznego) oraz sądu najwyższego dla Anglii i Walii, Szkocji oraz Irlandii Północnej w sprawach cywilnych, zaś w sprawach karnych dla Anglii i Walii oraz Irlandii Północnej. Oprócz tego w ramach Izby Lordów działa wiele komisji specjalnych, które mimo że nie posiadają formalnego prawa do podejmowania decyzji, mają znaczny wpływ na życie polityczne w Wielkiej Brytanii.

Kompetencje ustawodawcze Izby Lordów są niewielkie i ograniczają się do prawa zgłaszania projektów ustaw do Izby Gmin oraz czasowego wstrzymywania uchwalania ustaw w drodze weta zawieszającego na okres nie dłuższy, niż dwie sesje (jeden rok).

[edytuj] Krótki rys historyczny

Izba Lordów powstała w XIV w. i istnieje niezmiennie, z jedną krótką przerwą, aż do dzisiaj. Izba ta została zlikwidowana w 1649 r. przez rewolucyjny rząd Oliviera Cromwella i została ponownie przywrócona w 1657 r. Przez większość swojej historii Izba Lordów posiadała znacznie więcej władzy od Izby Gmin. Dopiero w XIX w. jej kolejne kompetencje były stopniowo przekazywane Izbie Gmin. W 1911 r. uchwalono Parliament Act, który ostatecznie oddał niemal całą władzę ustawodawczą oraz prawo do powoływania i usuwania rządu Izbie Gmin, pozostawiając Izbie Lordów tylko prawo do rocznego weta ustaw i część funkcji kontrolnych oraz sądowniczych. Po dojściu do władzy rząd Tonego Blaira, zgodnie z obietnicami wyborczymi dążył do zmian w Izbie Lordów. Jak dotąd uchwalono "House of Lords Act" z roku 1999, który o niemal połowę zmniejszył liczbę Lordów dziedzicznych. Z pozostałych, planowanych zmian jednak jak dotąd się wycofano.

Przypisy